5 listopada 2025 roku w Książnicy Pomorskiej odbyło się uroczyste otwarcie wystawy poświęconej życiu, literackiej twórczości i pacyfistycznej działalności niemieckiego pisarza Ericha Marii Remarque’a (1898-1970), autora najsłynniejszej powieści antywojennej Na zachodzie bez zmian (1929) oraz całego cyklu utworów o emigrantach niemieckich w okresie Trzeciej Rzeszy, z których najsłynniejszym jest Łuk triumfalny (1946). Wystawę udostępniło Centrum Pokoju im. Ericha Marii Remarque’a (Erich Maria Remarque-Friedenszentrum), które powstało w 1996 roku w Osnabrücku, rodzinnym mieście pisarza, by pielęgnować pamięć o nim oraz o jego dziedzictwie, zakorzenionym w jego humanistycznych i pacyfistycznych poglądach. Centrum to jest członkiem Międzynarodowej Sieci Muzeów dla Pokoju, globalnego stowarzyszenia muzeów zajmujących się promowaniem pokoju i zapobieganiem konfliktom.

Uroczyste otwarcie wystawy „Erich Maria Remarque – wojujący pacyfista”, w którym uczestniczyli pracownicy oraz studentki i studenci Uniwersytetu Szczecińskiego, ale także wielu mieszkańców Szczecina, rozpoczęło się od mów powitalnych, które wygłosili: dyrektor Książnicy Pomorskiej Przemysław Wraga, Dziekan Wydziału Humanistycznego dr hab. Krzysztof Nerlicki prof. US, Dyrektor Instytutu Literatury i Nowych Mediów dr hab. Piotr Krupiński prof. US, Konsul Honorowa Republiki Federalnej Niemiec Irena Katarzyna Stróżyńska, dr prof. US Uwe Zagratzki, pochodzący z Osnabrücku inicjator wystawy, który współpracował przed laty z nieistniejącym już dzisiaj Wydziałem Filologicznym, oraz dr hab. Dorota Sośnicka prof. US z Instytutu Literatury i Nowych Mediów, która wspólnie z Barbarą Kacprzykowską, kierowniczką Biblioteki Niemieckiej w Książnicy Pomorskiej, i we współpracy z Martinem Siemsenem, odpowiedzialnym za wystawy organizowane przez Centrum Pokoju im. Ericha Marii Remarque’a oraz z jego dyrektorem, dr Svenem Jürgensenem, zorganizowała wystawę oraz cykl wykładów jej towarzyszących.

Punktem kulminacyjnym uroczystego otwarcia wystawy był wykład dr. Svena Jürgensena, Dyrektora Centrum Pokoju im. Ericha Marii Remarque’a w Osnabrücku, zatytułowany „Der pragmatische Visionär Remarque: Für den Frieden streiten“ (Pragmatyczny wizjoner Remarque: Walczyć o pokój), który zebrana publiczność wysłuchała z ogromnym zainteresowaniem i z prawdziwą atencją. Szczególnie poruszająca była historia śmierci młodszej siostry pisarza – Elfriedy Scholz, którą w 1943 roku nazistowski reżim skazał na śmierć za „działalność na niekorzyść sił zbrojnych“, niejako w zastępstwie za jej brata, szczególnie znienawidzonego przez narodowych socjalistów, którzy odebrali mu niemieckie obywatelstwo, a jego książki spalili na stosie. Sam Remarque, który przebywał wówczas na emigracji w Szwajcarii, a następnie w USA, dowiedział się o jej śmierci dopiero po II wojnie światowej i od tej chwili walczył o rewizję niesprawiedliwego wyroku, który uchylony został dopiero w roku 1998. Lecz mimo tak tragicznych losów – własnych i jego rodziny – Remarque nigdy nie zwątpił w człowieka i – jak ze szczególną mocą podkreślał dr Jürgensen – aż do swojej śmierci w 1970 roku twierdził, że człowiek jest dobry – mimo wszystko.

Zarówno sam wykład, jak i cały przebieg uroczystości tłumaczyła dr Anna Porchawka-Mulicka z Instytutu Językoznawstwa. Uroczystość sprawnie moderowali studenci filologii germańskiej z Koła Germanistów ZUNGE, działającego pod opieką dr Joanny Sumbor z Instytutu Literatury i Nowych Mediów, Jakub Korczyński i Tymon Chruściel, a niezwykle poruszającym akcentem artystycznym, który szczególnie wzruszył gości z Niemiec, był występ Natalii Szeflińskiej, studentki germanistyki oraz Akademii Sztuki w Szczecinie na wydziale dyrygentury i wokalistyki. Zaśpiewała ona słynny antywojenny szlagier „Sag mir, wo die Blumen sind”, który w latach sześćdziesiątych XX wieku spopularyzowała Marlene Dietrich – słynna niemiecka aktorka, która także w życiu Ericha Marii Remarque’a odegrała istotną rolę.

Na zakończenie uroczystego otwarcia wystawy „Erich Maria Remarque – wojujący pacyfista” Martin Siemsen z Centrum Pokoju w Osnabrücku oprowadził po niej zainteresowanych gości, opowiadając o różnych szczegółach z życia niemieckiego pisarza, o jego losie na emigracji oraz o recepcji jego twórczości.

Wystawę poświęconą życiu i twórczości Ericha Marii Remarque’a można zobaczyć w Książnicy Pomorskiej w Sali Kolumnowej do 27 listopada w godz. 9.00-20.00. Towarzyszą jej wykłady otwarte, z których pierwszy odbył się już 6 listopada w Bibliotece Międzywydziałowej US na kampusie Uniwersytetu Szczecińskiego przy al. Piastów – dr prof. US Uwe Zagratzki wygłosił wykład otwarty zatytułowany „Canadian War Novels from Past to Present – An Overview“.

Zapraszamy na wystawę oraz kolejne wykłady:

  • 11.2025, 11.45–13.15 – dr Łukasz Świercz (Instytut Literatury i Nowych Mediów US): „La terre (im)promise. L’image de la France de l’entre-deux-guerres dans L’Arc de triomphe d’Erich Maria Remarque“ (Ziemia (nie)obiecana. Obraz Francji międzywojnia wŁuku Triumfalnym Ericha Marii Remarque’a) – Biblioteka Międzywydziałowa US, al. Piastów 40b, bud. 3, sala wykładowa
  • 11.2025, 16.00–17.30 Delfina Kotlińska (Muzeum Narodowe w Warszawie): „W cieniu literatury: O twórczości rysunkowej Ericha Marii Remarque’a“ – Książnica Pomorska, Sala Kolumnowa (parter, budynek III, wejście „C“ od ul. Podgórnej przy parkingu)
  • 11.2025, 11.45–13.15 – dr hab. Dorota Sośnicka prof. US (Instytut Literatury i Nowych Mediów US): „War das Boot tatsächlich voll? Deutsche Exilautoren in der Schweiz“ (Czy łódź rzeczywiście była pełna? Niemieccy pisarze na emigracji w Szwajcarii) – Biblioteka Międzywydziałowa US, al. Piastów 40b, bud. 3, sala wykładowa
  • 11.2025, 17.00–18.30 – dr Maciej Pieczyński (Instytut Literatury i Nowych Mediów US): „Pisarze rosyjscy przeciwko wojnie. Od Tołstoja do Wyrypajewa, Głuchowskiego i Akunina” – Książnica Pomorska, Sala Kolumnowa (parter, budynek III, wejście „C“ od ul. Podgórnej przy parkingu)
  • 11.2025 (czwartek), godz. 17.00–18.30 – mgr Claudia Junk (Erich Maria-Remarque-Friedenszentrum): Workshop „Medienkompetenz – eine Analyse der Trichterszene im Roman Im Westen nichts Neues und in dessen Verfilmungen” (warsztaty: Kompetencja medialna – analiza sceny z lejem po wybuchu w powieści Na zachodzie bez zmian i w adaptacjach filmowych) – Biblioteka Międzywydziałowa US, al. Piastów 40b, bud. 3, sala wykładowa